Webrichtlijnen zijn overrated

Vanuit mijn rol als front-end developer bij Procurios kom ik vaak in aanraking met het Kwaliteitsmodel Webrichtlijnen (vanaf hier: de webrichtlijnen). Als kwaliteitsmodel voor websites is het regelmatig onderwerp van discussie. Pronken met een certificaat lijkt een doel op zich geworden.

De internetsector is niet de enige sector waar kwaliteitsmodellen in het leven geroepen zijn om kwaliteit te waarborgen. Steeds vaker zien we de keerzijde van de focus op zulke modellen en certificaten. Vakmanschap wordt weggemanaged. Menselijkheid vervaagt. Het wordt tijd om de juiste focus terug te vinden.

De stichting Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector deelt hun HKZ-certificaat uit aan verpleeg- en verzorgingstehuizen. Bij de introductie van het keurmerk vielen directies over elkaar heen om het keurmerk te behalen - dan leveren we kwaliteit... toch?

Op 25 januari 2009 verscheen een artikel in de Volkskrant getiteld ‘Keurmerk zorg zegt weinig over kwaliteit’. De kern van het probleem staat er mooi verwoord:

De eindscore van de verpleeghuizen is een indicatie van de kwaliteit van de zorg die daar geleverd wordt, in het besef dat de werkelijkheid zich niet langs een meetlat laat leggen. De aandacht en mate van liefdevolle verzorging worden niet door de Inspectie gemeten en zijn lastig in cijfers te vangen. Toch bepalen ze in hoge mate de kwaliteit van de zorg.

Een ander voorbeeld komt uit de huizenmarkt. In juni 2003 heeft de Nederlandse Woonbond een onderzoek naar de kwaliteit van dienstverlening van verhuurders afgerond. Het onderzoek is onder andere uitgevoerd bij verhuurders met en zonder het Kwaliteits Woondiensten Huurlabel (KWH-label). Uitkomst: Leden met het KWH-label doen het aanmerkelijk minder goed dan leden zonder KWH-label.

Is de werkelijke kwaliteit dan toch minder gerelateerd aan een keurmerk dan gedacht? Laten we eens stil staan bij het concept kwaliteit en bij kwaliteitskeurmerken, de webrichtlijnen in het bijzonder.

Kwaliteit = certificering?

Er is een groot verschil tussen meetbare kwaliteit en werkelijke kwaliteit.

De meetbare kwaliteit van een website heeft betrekking op aspecten die controleerbaar zijn zonder tussenkomst van een gebruiker. Het zijn vaak vragen die met 'ja' of 'nee' beantwoord kunnen worden (Wordt de HTML 4.01 specificatie gebruikt?).

De werkelijke kwaliteit van een website gaat over aspecten die moeilijk meetbaar zijn, bijvoorbeeld de beleving van een gebruiker van de website. Typische vragen om achter de werkelijke kwaliteit van een website te komen, zijn:

  • Hoe eenvoudig is het voor de gebruiker om een website te (leren) gebruiken?
  • Hoe efficiënt is de website in gebruik? Welke taken kunnen gebruikers uitvoeren?
  • In welke mate onthouden gebruikers, die na lange tijd op de website terugkomen, hoe ze de website moeten gebruiken?

Deze vragen gaan veel verder dan in een kwaliteitsmodel te vangen is. Een hoge meetbare kwaliteit (wel of niet voldoen aan de webrichtlijnen) zegt niets over de werkelijke kwaliteit van een website. Datzelfde hebben we gezien in de gezondheidszorg en de woningmarkt.

In de landbouw kwamen we al in 1992 hetzelfde fenomeen tegen. Tomatenkwekers spraken van een doorbraak: een tomaat met een optimaal gewicht, een optimale productietijd en een optimale rode kleur. Meetbaar een geweldige tomaat. Toch kelderde de export van tomaten dat jaar enorm. Duitsers noemden de tomaat een 'Wasserbombe'. Waar het aan ontbrak? Smaak (de werkelijke kwaliteit). Zo kan een website die volledig aan de webrichtlijnen voldoet voor de gebruiker een ware hel zijn.

Toch wordt de kwaliteit van een website steeds vaker gelijk gesteld aan het voldoen aan de webrichtlijnen. Projectmanager blij. Opdrachtgever blij. Bezoeker blij. Toch? Nee dus. Sterker nog: het blijkt vaak juist andersom te zijn. Hoe meer aandacht geschonken wordt aan het voldoen aan een set van regels, hoe meer de werkelijke kwaliteit uit het oog verloren wordt.

Enneh... kennen we deze nog?

Vakman versus richtlijn

Waar een vakman werkt, is een richtlijn overbodig. Een goede automonteur kijkt nooit in z’n handboek: wat er in staat, weet hij. Een slechte kok zal zelfs met het meest uitgebreide kookboek niets fatsoenlijks kunnen bereiden.

Een goede front-end developer kent de nieuwste ontwikkelingen in zijn vakgebied. Hij kan onderscheiden tussen ‘gebruiken omdat het nieuw is’ en ‘gebruiken omdat het nuttig is’. Hij kan de vertaalslag maken tussen de specifieke use-cases van een bepaald project en de techniek die daarvoor gebruikt moet worden. Hij staat boven de materie, heeft het ‘Fingerspitzengefühl’. Hij weet voor dat ene specifieke project de beste oplossing, waarin de gebruiker écht centraal staat.
Een slechte front-end developer zal niet door het bestaan van de webrichtlijnen een goed product opleveren.

Maar waarom bestaan de webrichtlijnen dan?

Kwaliteitsmodel Webrichtlijnen

De webrichtlijnen zijn te vergelijken met het HKZ-certificaat uit de gezondheidszorg en het KWH-label voor woningverhuurders. Ze delen de eigenschap dat ze gericht zijn op sturing en controle. Een greep uit de formele doelen van het 'Kwaliteitsmodel Webrichtlijnen':

  • Managen van bestuurlijk risico: De webrichtlijnen worden gebruikt als instrument om tijdens het uitrollen van een webproject te sturen op de kwaliteit van het eindresultaat.
  • Hogere ‘Return on Investment’: Websites die aan de webrichtlijnen voldoen, verlagen de ‘total cost of ownership’.
  • Beter opdrachtgeverschap: De webrichtlijnen bieden een duidelijke leidraad voor aanbesteding en controle. Daarmee zijn de webrichtlijnen een doeltreffend instrument voor goed opdrachtgeverschap.

We worden overspoeld met managementtaal. Het is duidelijk dat dit kwaliteitsmodel is gericht aan managers die het als meetinstrument kunnen gebruiken. Logisch! De meeste organisaties en overheidsinstellingen zijn kengetal-gestuurde organisaties. Deze organisaties zijn ingericht met regelgeving, procedures, richtlijnen, protocollen, standaarden en contracten. Ze zijn gekenmerkt door rationele en economische principes als controle, efficiëntie en winstmaximalisatie. De webrichtlijnen passen er goed tussen.

Op 30 september 2010 is de nieuwe webrichtlijnen website live gegaan. Waar voorheen de formele doelen van de webrichtlijnen genoemd werden, is het merendeel van de inhoud van de website nu gericht aan de opdrachtgever. Veel meer dan voorheen ligt de focus op marketing en pretenderen ze de heilige graal te zijn voor het bouwen van websites.

De Webrichtlijnen-werkelijkheid

Net als het HKZ-certificaat, vormen de webrichtlijnen een schijnwerkelijkheid die afwijkt van de echte werkelijkheid. Ze beperken de vakman juist om werkelijke kwaliteit te leveren:

  1. Het verplicht gebruik van verouderde specificaties. Ter illustratie: De huidige verplichtte versie van de webrichtlijnen gaat uit van de HTML 4.01 specificatie die dateert uit 1999 en de XHTML 1.0 specificatie die dateert uit het jaar 2000.
  2. Een direct gevolg van voorgaand punt: De webrichtlijnen blokkeren innovatie. Dat bepaalde specificaties worden verplicht, betekent ook dat verbeteringen in de vorm van nieuwe specificaties niet gebruikt kunnen worden.
  3. Het beperkt de autonomie van een vakman. De webrichtlijnen bepalen niet alleen de grote lijnen, maar treden enorm in detail en ondermijnen daarmee de expertise van een vakman.
  4. Het speelt reductionisme in de hand. Als in de meeste gevallen principe x niet goed werkt, dan is principe x verboden.

Oh ja... de gebruiker!

De belangrijkste vraag is waar de mens in het licht van kwaliteitsmodellen terugkomt. Is het HKZ-certificaat er voor de patiënt? Is het KWH-label er voor de huurder? Zijn de webrichtlijnen er voor de gebruiker?

De webrichtlijnen zijn per definitie naar binnen gericht. De focus ligt op het model zelf. Als je als opdrachtgever de gebruiker écht centraal wilt stellen, dan is er geen enkel model, richtlijn of specificatie die dat beter kan doen dan de expertise van een vakman.

De vakman is degene die op de werkvloer staat, zijn werkelijkheid is de meest reële. Voor een vakman zijn de webrichtlijnen bijzaak. Termen als ‘gelaagd bouwen’, ‘SEO’, ‘progressive enhancement’ en ‘snelheidsoptimalisatie’ zijn vanzelfsprekend. De webrichtlijnen als instrument vormen juist een belemmering. Sterker nog: als de focus op de webrichtlijnen ligt, wordt de vakman in zijn creativiteit en beweegruimte sterk beperkt.

De juiste focus

Ik hoor steeds vaker de vraag of een website wel aan de webrichtlijnen voldoet. Met de marketing rondom de webrichtlijnen is weinig mis, daar is de nieuwe website een goed voorbeeld van. Net als in de gezondheidszorg wordt langzaam de werkelijke kwaliteit van een webproject weggemanaged. De webrichtlijnen die de plek innemen van de vakman.

De focus binnen een project zou niet moeten liggen op de webrichtlijnen, maar op de gebruikers van de website. Niet alleen de gebruiker die cognitief en lichamelijk in orde is. Alle gebruikers. Een team van vakmensen zal met passie zorgdragen voor de werkelijke kwaliteit van het eindresultaat. Daar is geen webrichtlijn voor nodig. Een kwaliteitskeurmerk zou daarin ondersteunend moeten zijn, niet leidend of onderscheidend.

Bij Procurios hebben we gelukkig de vrijheid, overtuiging en mogelijkheid om binnen projecten op het juiste te kunnen focussen. Eerst de gebruiker. Eerst de ideale oplossing uitdenken. Als het voldoen aan de webrichtlijnen een vereiste is, zullen we aan de ideale oplossing concessies doen. Dat maakt werken bij Procurios als interaction designer, front-end developer of back-end developer zo ontzettend interessant. Hier staat vakmanschap centraal.

Webrichtlijnen zijn overrated. Met een vakman kom je een stuk verder.

Labels:

16 reacties

  1. 1 oktober 2010 09:46

    Bij het afdwingen van webrichtlijnen schiet je aan je doel voorbij. Het zijn richtlijnen; een loffelijk streven, in de meeste gevallen dan toch. Maar op het moment dat je voor de overheid een site in elkaar moet draaien wordt het ineens geen richtlijn meer, dan wordt het een blind doel. Dat zorgt weer voor grote frustraties en uit de hand lopende projecten. En dat alles omdat een ambtenaar anders niet kan bepalen of een site "goed genoeg" is. Meh.

  2. 1 oktober 2010 09:53

    Inderdaad. Met een groot gedeelte van de webrichtlijnen an sich is niets mis. Integendeel. Maar wanneer het een doel opzich wordt, verlies je juist de focus op wat echt belangrijk is.

    Op dit moment is dit met name het geval binnen projecten voor de overheid. Helaas worden de webrichtlijnen nu op zo'n manier vermarkt, dat ook het bedrijfsleven kwaliteit gelijk gaat stellen aan een certificaat. Die focus is met name goed voor (project)managers, en niet zozeer voor innovatie en echte kwaliteit.

  3. 1 oktober 2010 10:27

    Dat vakmanschap voor webrichtlijnen gaat ben ik het helemaal mee eens!

    In jouw verhaal heb je het echter over verouderde specificaties voor wat betreft HTML en XHTML terwijl dit de meest recente W3C-recommendation is. Het woord verouderd is hier niet het juiste woord (maar oud is het wel).

    Als goed front-ender moet je nu al aan de slag met HTML5. Maar kijkend naar de ontwikkeling hierin (ook bij browsers) is het te vroeg om er websites voor een grote doelgroep mee te benaderen. Zodra HTML5 een recommendation is worden de webrichtlijnen hierop aangepast.

  4. 1 oktober 2010 10:48

    @Jules: Je hebt gelijk dat de meest recente W3C recommendation uit de prehistorie stamt. Toch zal elke vakman front-end developer niet op de formele recommendation afgaan, maar naar eigen inzicht de mogelijkheden van een betere specificatie gebruiken. Jij weet ook dat de kwaliteit van je document verbetert als je aan de slag gaat met HTML5. Overigens zeggen Ian Hixie en anderen die bij de ontwikkeling van HTML5 betrokken zijn hetzelfde. Vervolgens pretenderen de webrichtlijnen dat je document qua semantiek en kwaliteit optimaal zijn als je de huidige recommendation volgt.

    Daarbij komt dat de behoeften van onze gebruikers en de mogelijkheden van browsers ver voor lopen op de formeel geaccepteerde standaarden. Jij weet ook dat HTML5 misschien pas een recommendation wordt in het jaar 2022. Gaan we daar op wachten? Natuurlijk niet! Als goede front-end developer weet je toch exact wat je wel en niet moet gebruiken uit de specificatie?

    Gelukkig zijn deze limieten van de webrichtlijnen grotendeels verholpen als de nieuwe versie van de richtlijnen gepubliceerd worden. Daarna nog de juiste focus (terug)vinden :)

  5. 1 oktober 2010 11:03

    @Bas Rozema: Het gaat er ook niet om of het uitvoeren van de webrichtlijnen een technische uitdaging is, maar waar de focus op ligt. Technisch gezien is een groot gedeelte van de webrichtlijnen prima. Waar het mis gaat is dat de focus die steeds vaker op het behalen van een certificaat gelegd wordt. Opdrachtgevers die meer waarde gaan hechten aan een certificaat dan aan echte kwaliteit, namelijk de belevenis van hun gebruikers.

    Kijk bijvoorbeeld hoe de webrichtlijnen nu vermarkt worden. Met echte sales-teksten wordt de opdrachtgever aangesproken op zijn gevoel bij kwaliteit. Worden we er gelukkig van dat halve budgetten uitgegeven worden aan voldoen aan het certificaat, waar we anders het budget konden gebruiken om achter echte kwaliteit aan te gaan?

  6. 1 oktober 2010 11:18

    @Janita & @Hans Jullie gedachten gaan al een stap verder dan waar ik een punt over maak. Het blind volgen van de webrichtlijnen levert niet per definitie kwaliteit op. Niet de beste technische kwaliteit, en zeker niet de beste kwaliteit voor de gebruiker. Vandaar ook de differentiatie tussen meetbare en echte kwaliteit.

    Uiteraard is progressive enhancement een goed principe om je website of -applicatie mee te bouwen. Uiteraard kunnen we technisch gezien best ver gaan, ook als je aan de webrichtlijnen voldoet. Er zijn zeker richtlijnen in het huidige model die een en ander daarin blokkeren, maar de nieuwe versie zal daar verbetering in brengen. Maar dat is het punt niet en wat mij betreft ook niet de discussie.

    Het gaat om de vraag: wat is kwaliteit? Als voor een klant en zijn gebruikers binnen een specifiek project een reset-knop onder een formulier wonderen doet, gaat de kwaliteit dan omhoog of omlaag als je wel aan de webrichtlijnen voldoet? Zo zijn er meer use-cases te bedenken. De focus verschuift per definitie.

    Dit artikel gaat over de vraag wat kwaliteit is en stelt vraagtekens bij de focus die steeds meer op het certificaat komt te liggen. Vakmanschap dat weggemanaged wordt.

  7. 1 oktober 2010 11:59

    Dit soort richtlijnen doen niet meer dan een technische standaard vastleggen en meetbaar maken. Dat heeft voordelen, maar je kan perfect een compleet nutteloze en praktisch onbruikbare website maken die 100% aan zo'n label voldoet. [Deze pagina] (http://www.webrichtlijnen.nl/aan-de-slag/alles-over-frames) bijvoorbeeld. Het probleem is dan niet zozeer het label, maar wel gebrek aan langetermijnvisie, opvolging en integratie van gebruikersfeedback. Een site stopt niet als 'ie opgeleverd wordt.

  8. 1 oktober 2010 14:51

    Interessante titel.

    Laat ik beginnen met te stellen dat in een ideale wereld helemaal geen regels nodig zijn; alles gaat vanzelf goed. En als het desondanks niet goed blijkt te gaan wordt er alles aan gedaan om dat te verhelpen. Helaas leven we niet in een perfecte wereld: dingen gaan niet vanzelf goed en wie op het web klaagt over problemen met een website wordt te vaak genegeerd, gebagatelliseerd of met een kluitje in het riet gestuurd. En wat gebeurt er dan? Precies: er komen regeltjes. Ze zijn een noodzakelijk kwaad in een niet-helemaal-perfecte-wereld. En als dat niet werkt komen er strengere regeltjes, zie bijvoorbeeld www.youtube.com/watch?v=Lqjjh4ZZs-Q

    In het artikel worden de webrichtlijnen vergeleken met certificatie door de stichting Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector (HKZ). Op de website van HKZ staat: "Certificatie is dé manier om zichtbaar te maken dat een zorg- of welzijnsorganisatie intern de zaken goed op orde heeft."

    Het spijt me te moeten meedelen dat je met deze vergelijking een cruciale fout maakt. Je vergelijkt namelijk een procesinspectie (HKZ) met een productinspectie (Waarmerk drempelvrij.nl toetsing). In het eerste geval kun je als fabrikant van zwemvesten geheel conform de norm betonnen zwemvesten produceren. In het tweede geval is dat niet mogelijk omdat – in geval van voldoen aan webrichtlijnen – wordt beoordeeld of interactie- en transactiepaden kunnen worden doorlopen. Met andere woorden: er wordt onder meer gecontroleerd of een website doet waar-ie voor ontworpen is en of de wijze waarop technologie wordt ingezet niet leidt tot buitensluiting van groepen gebruikers. Dat is geen nice-to-have, maar een harde randvoorwaarde.

    Ik zou je helemaal gelijk hebben gegeven als je zou hebben gesteld dat de webrichtlijnen geen garantie bieden dat websites een optimale gebruikersbeleving bieden. Want daarvoor zijn de webrichtlijnen niet ontworpen.

    Ik zou je ook helemaal gelijk gegeven hebben als je zou hebben gesteld dat aan de webrichtlijnen eigenschappen worden toegekend die het helemaal niet bezit. Want dat is inderdaad het geval. De kwaliteitsaspecten waar de webrichtlijnen wèl over gaan zijn overwegend randvoorwaardelijk. In andere woorden: de webrichtlijnen bepalen het fundament voor een goede website en bieden geen garantie dat een website in alle opzichten goed is.

    In de kop 'Webrichtlijnen zijn overrated' zit veel waarheid, want er wordt aan de webrichtlijnen regelmatig een betekenis aan toegekend die het niet heeft. Ook in het artikel is daar sprake van: de onderbouwing gaat uit van verkeerde veronderstellingen. Daardoor rammelt het artikel en is de conclusie een verkeerde.

    Wellicht was een vergelijking met de APK het beste op zijn plaats geweest. Ten eerste is de APK een productinspectie. En ten tweede beoordeelt het enkel of een auto voldoet aan de eisen om toegelaten te worden tot de openbare weg. En dus niet of de bekleding van de stoelen nog fris is en ook niet of de motor aan een grote onderhoudsbeurt toe is.

    Ook voor het filmpje dat in het artikel wordt gebruikt heb ik trouwens een tegenvoorstel. Het geeft treffend weer hoe sommige front-end developers redeneren als het over het eigen vakmanschap gaat, zie http://www.youtube.com/watch?v=MzakqMAaHME

    In het artikel staat: Waar een vakman werkt, is een richtlijn overbodig. Da's waar. Maar wat is een vakman precies? Naar mijn mening hoort daar in elk geval ook bij dat-ie aan een klantvraag kan voldoen, ook als daarin een woord als 'webrichtlijnen'. In elk geval wordt vakmanschap niet enkel bepaald door het zelfbeeld.

    Echter, een redenering als “Ik kan niet beter, dus beter kan niet” kom ik in mijn werk maar al te vaak tegen. Het betreft zonder uitzondering mensen die serieus bezig zijn met hun werk en die zichzelf zeer vakbekwaam achten. Mijn ervaring is echter dat de meeste vakdeskundigheid vooral zit bij mensen die voortdurend op zoek zijn naar wegen om wat goed is nóg beter te maken. Die zich ten volle bewust zijn van andere requirements buiten hun vakgebied die óók een rol spelen. Die weten dat hetgeen ze doen al goed is, maar er ook van overtuigd zijn dat het altijd beter kan. En die daar constant naar op zoek zijn. Dát zijn de mensen die in staat zijn bakens te verzetten. Vakmensen, dus.

  9. 1 oktober 2010 15:58

    Zoals Raph terecht opmerkt, hebben de voorbeelden die je noemt weinig te maken met de situatie van de Webrichtlijnen, waarbij een eindproduct wordt beoordeeld. Los daarvan:

    In dit artikel zet je 2 zaken tegenover elkaar: kwaliteit en de richtlijnen. Je zegt zelfs in de comments "Worden we er gelukkig van dat halve budgetten uitgegeven worden aan voldoen aan het certificaat, waar we anders het budget konden gebruiken om achter echte kwaliteit aan te gaan?"

    Ik ben het met je eens dat de Webrichtlijnen op zich geen kwaliteit garanderen - maar dat heb ik sowieso nog nooit iemand horen zeggen. Maar je bewering dat ze de kwaliteit zelfs in de weg staan deel ik absoluut niet. Ja, in een situatie waarbij de opdrachtgever alleen maar gefocused zou zijn op het behalen van het certificaat is dat gevaar aanwezig. Mijn ervaring is de omgekeerde: wij proberen, als ontwerpers en front-enders, een goed product op te leveren, en vervolgens gaat de kwaliteit omlaag, omdat het andere partijen bijvoorbeeld niet lukt om semantisch correcte teksten of code te produceren. In zo'n situatie is het bijzonder fijn om met de Webrichtlijnen te kunnen zwaaien. Vaak werkt dat beter dan het argument "Jullie moeten naar ons luisteren, want wij zijn vakmensen".

    Voldoen aan de webrichtlijnen kost gewoonlijk geen extra geld, is mijn ervaring. En in situaties waarbij dat wel zo is (omdat er content herschreven moet worden of een CMS geen nette code kan maken) gaat de kwaliteit van de site altijd omhoog met de investering. Ik ben bijzonder nieuwsgierig naar voorbeelden waarbij het voldoen extra geld kostte en bovendien ten koste ging van de kwaliteit van de site!

    Daarnaast - ik kan me vergissen, maar volgens mij is het toegestaan om af te wijken van de richtlijnen als je dit kunt onderbouwen. Waarom de richtlijnen een vakmens zouden beperken in haar mogelijkheden is mij dan ook een raadsel.

  10. 1 oktober 2010 17:03

    @raph: Bedankt voor de reactie! De titel trekt gelukkig mensen aan. :)

    Dat we niet in een perfecte wereld leven, is een gegeven. Dat er regels nodig zijn in een samenleving, is ook een gegeven. Dat er regelgeving nodig is in de internetsector, lijkt me ook een gegeven. De vraag is hoe ver we daarin gaan. Vakmensen hebben geen kookboek nodig. Voor vakmensen kan je grenzen stellen waarbinnen ze naar eigen inzicht werken. Met andere woorden: vakmensen hebben geen gedetailleerde, concrete, kookboek-achtige constructies nodig om hun werk goed te doen. Laat ik het omdraaien, om hun werk echt goed te doen, hebben ze dat soort regelgeving juist niet nodig.

    Ik ben bang dat ik niet voldoende heb kunnen aangeven waar de vergelijking werkelijk om gaat. Dat is jammer. De vergelijking met andere kwaliteitsmodellen wordt niet inhoudelijk gemaakt, maar om aan te geven dat de introductie van een kwaliteitsmodel, of dat nou het HKZ is of de webrichtlijnen, de focus steeds vaker verschuift van het doel van het project naar voldoen aan de voorwaarden van het keurmerk. In de gezondheidszorg werkt een vakman (m/v) die weet wat de patiënt nodig heeft, maar wat de patiënt nodig heeft staat niet meer voor kwaliteit. Het primaire proces wordt secundair.

    Uiteindelijk blijft het met elk model zo, dat de bedachte werkelijkheid van het model afwijkt van de echte werkelijkheid waar de vakman in werkt. In dit geval dus de front-end developer of interaction designer. Daarnaast is het model per definitie niet gericht op het primaire proces, maar opzichzelf, zodat gestuurd en gecontroleerd kan worden.

    De webrichtlijnen zijn dan misschien niet ontworpen om gebruikers een optimale beleving te bieden, ze worden wél zo in de markt gezet (zie: http://www.webrichtlijnen.nl/wat-en-waarom/voordelen). Het gevolg is dat niet alleen overheidsinstanties (waar de ambtenaar bepaalt of iets kwalitatief goed is...), maar ook het bedrijfsleven zich gaat focussen op het certificaat. En dát is nou precies wat er mis gaat. Bij MKB-bedrijven of projecten met een enigszins gelimiteerd budget (lees: niet overheid) gaat een groot gedeelte op aan het voldoen aan de webrichtlijnen. Wat er uit het oog verloren wordt? De mens (ofwel de vakman, ofwel de gebruiker). Je kunt daar redelijk eenvoudig op antwoorden met: “Dat is dan een slecht geleid probleem” (of een afgeleide daarvan), maar het is een van de gevolgen van het focussen op de webrichtlijnen.

    Ik ben blij dat jij specifiek (en dus het ICTU? :)) nu ook aangeeft dat de webrichtlijnen vaak eigenschappen toegekend worden die het niet bezit. Met andere woorden: jij zegt ook dat de webrichtlijnen geen doel opzich moeten zijn binnen een webproject. Dát zou nou een geweldig bericht zijn vanuit de webrichtlijnen website aan opdrachtgevers en uitvoerders. Mijns inziens moeten de webrichtlijnen ondersteunend zijn voor een vakman, in de rol van geheugensteun. Als ten aanzien van de webrichtlijnen een onderbouwde afwijkende keus gemaakt wordt, moet dat mogen. Het doel van de website is belangrijker dan het behalen van een certificaat. Zou het niet geweldig zijn als ze die kant ook weer op zouden gaan in de gezondheidszorg?

    Helaas wordt dit bericht niet duidelijk vanuit de ICTU de wereld in geholpen. Vind je het zelf vreemd dat de webrichtlijnen eigenschappen worden toegekend die ze eigenlijk niet bezitten? De website van de webrichtlijnen verkoopt zichzelf, het is niet dat ze niet pretenderen de holy grail te zijn. Zolang dat blijft voortbestaan, zullen steeds meer opdrachtgevers kwaliteit gelijk stellen aan de webrichtlijnen. Wat mij betreft een foute boel dus.

    Ik ben het nog niet met je eens over de opmerking over de APK. De reductionistische aard van de webrichtlijnen (van elk kwaliteitsmodel) zorgen er per definitie voor dat ze obtrusive zijn voor een vakman. Er zijn regels in het model aanwezig die tot in detail aangeven wat een vakman moet gebruiken, onafhankelijk van de use-case (het model heeft daar natuurlijk geen weet van). Je doet net alsof de webrichtlijnen alleen de muren opwerpen waarbinnen vrijuit gewerkt kan worden. Ik vind op z’n minst dat de webrichtlijnen ook een groot gedeelte van de inrichting bepalen.

    De vraag wat een vakman is, is heel relevant. Mijn verhaal gaat uiteraard alleen op voor vakmensen, mensen met passie voor hun beroep, seniors, kennen de ins- en outs van hun vak, volgen de ontwikkelingen, zijn trots op hun werk, etc. Leuk blogonderwerp, wat is een vakman (bedankt voor de tip! :)). Bovendien denk ik dat de webrichtlijnen ook voor die vakmensen bedoelt zijn. Iemand die niet weet waar ‘ie mee bezig is, kan de webrichtlijnen best implementeren, maar het resultaat zal nog steeds suboptimaal zijn. Een goed kookboek zal een slechte kok niet goed laten koken.

    Volgens mij voel je precies aan wat ik bedoel met de stelling dat “Waar een vakman werkt, de richtlijn overbodig is”. Het voornaamste wat ik aan de kaak wil stellen in dit artikel is dat de rol van de webrichtlijnen begint te verschuiven naar een rol die het niet zou moeten hebben. Overigens bedoel ik met een front-end developer ook iemand die verstand heeft van usability en accessibility. Iemand die alleen bezig is met HTML, CSS en JavaScript kloppen is wat naar mijn mening redelijk beperkt qua beoordelingsvermogen. Een vakman is iemand die verstand heeft van allerlei kwaliteitsmodellen, niet alleen de webrichtlijnen. Dat was ook mijn uitgangspunt. Nu nog een juist uitgangspunt: de expertise van die vakman moet centraal staan. Niet het model.

    Je spreekt vanuit de veronderstelling dat een team van vakmensen zonder de webrichtlijnen geen toegankelijke, duurzame, snelle website kunnen neerzetten. Dat volg ik niet. Het bericht van de ICTU aan opdrachtgevers zou moeten zijn dat de gebruiker voor wie het project ontwikkeld wordt het belangrijkst is. De ICTU zou de opdrachtgever moeten stimuleren om een team van vakmensen te verzamelen voor wie de webrichtlijnen en andere kwaliteitsmodellen een vanzelfsprekendheid is. Dat komt het echt wel goed, daar is geen certificaat voor nodig. Sterker nog: het eindresultaat zal beter zijn dan puur het behalen van de sticker. Die focus vind ik onjuist, dat heb ik graag bediscussieerd.

  11. 1 oktober 2010 20:00

    @Maaike: Volgens mij zet ik in het artikel deze 2 zaken tegenover elkaar: kwaliteit op basis van het volgen van regels en richtlijnen en kwaliteit op basis van vakmanschap, eventueel ondersteund door richtlijnen. Dat is echt wat anders. De titel van het artikel had ook kunnen zijn: “Richtlijnen zijn overrated”. Ik doorbreek hiermee de aanname dat een certificaat gelijk staat aan kwaliteit. Deze aanname wordt steeds vaker gemaakt, niet alleen in de internetsector.

    Webrichtlijnen hebben volgens mij heel veel met het eindproduct te maken. Ook op de website van de webrichtlijnen zelf geven ze eerlijk aan dat het voldoen aan alle webrichtlijnen (ook die binnen een project irrelevant zouden zijn) veel geld en tijd kan kosten. Op kleine en middelgrote projecten levert dit een enorme overhead op. Dat kost tijd en budget. Natuurlijk beïnvloed dat de loop van een project, en in sommige gevallen ook het eindresultaat.

    Heb verbaast me wel dat je nog nooit gehoord hebt dat de webrichtlijnen aan kwaliteit gelijk gesteld worden? Toch wordt op de webrichtlijnen website wel dat gevoel geschetst: “Met de webrichtlijnen hebt u alle belangrijke richtlijnen voor een website van hoge kwaliteit in één pakket bij elkaar.”.

    Ik begrijp dat het vanuit jouw paradigma lastig is om mijn verhaal te volgen. Het is jammer dat jij werk doet waar je je best op hebt gedaan, dat vervolgens niet in handen komt van vakmensen en vervormt wordt tot iets waar je eigenlijk niet trots op kan zijn. Ik ga er vanuit dat een team van vakmensen een project van begin tot eind begeleid en uitvoert. In dat geval hoef je dus niet met webrichtlijnen te zwaaien om trots op je werk te kunnen zijn. De tijd en budget die aan de overhead van het voldoen aan de richtlijnen wordt besteed, kan dan beter gebruikt worden door een interaction designer of information architect die nóg beter uitzoekt waar de eindgebruiker blij van wordt.

    Binnen overheidsprojecten geldt dit minder, omdat de overhead daar minder hard aankomt. Er is dan een relatief groot budget. Maar de webrichtlijnen betreden nu ook de vrije markt, waar de budgetten en doorlooptijd ineens enorm anders zijn. Op de manier waarop de webrichtlijnen vermarkt worden, zullen ook die opdrachtgevers de aanname doen dat het webrichtlijnen certificaat gelijk staat aan kwaliteit voor hun website. Maar dat is nou juist de verkeerde focus.

    Ik ben trouwens erg benieuwd of uitzonderingen gemaakt kunnen worden vanuit de expertise van een vakman. Ik ben ook erg benieuwd aan welke eisen zo’n uitzondering dan moet voldoen.De webrichtlijnen zouden dan het eerste model vormen die een vakman ondersteunt in plaats van regels voorschrijft. Heb je enig idee of dat ergens vermeldt is?

    Overigens heb ik geen enkel bezwaar tegen een groot gedeelte van de inhoud van de webrichtlijnen (het zou gemeengoed moeten zijn voor de meeste ontwikkelaars en ontwerpers). Ik heb wel een bezwaar tegen richtlijnen (waaronder de webrichtljinen) die een doel op zich worden. Richtlijnen die gelijk gesteld worden aan kwaliteit, terwijl de focus echt ergens anders zou moeten liggen.

  12. 1 oktober 2010 20:09

    @Simon Besters:

    Goed verhaal. Als de content niet beheerd wordt door een vakman met kennis van de webrichtlijnen, gaat mijn verhaal uiteraard niet op. Een ambtenaar bij de gemeente die content vult is als de slechte kok met het goede kookboek. Het blijft waarschijnlijk een slecht gerecht. Het is dan logisch dat er richtlijnen, handboeken en procedures nodig zijn om mensen te dwingen om erover na te denken. Hoe anders bij een vakman, die trots op zijn werk is en om intrinsieke redenen zijn werk zo goed mogelijk wilt doen?

    Het is jammer dat het fenomeen ‘webrichtlijnen = kwaliteit’ nu steeds meer verschuift naar het bedrijfsleven, ook het MKB. Daar hebben we te maken met hele andere budgetten, scopes en doorlooptijden. De webrichtlijnen kunnen daar een enorme overhead op zijn. Ik zie daar toch wel een rol in voor het ICTU, die de communicatie rondom de webrichtlijnen beheert. Raph geeft ook aan dat de webrichtlijnen eigenschappen toegekend krijgen die ze niet verdienen. Gaan we daar iets aan doen? :)

  13. 2 oktober 2010 11:26

    Dag Peter,

    Nog even een korte reactie dan. Ik vind het leuk dat je zo uitgebreid ingaat op de reacties, maar je herhaalt wel steeds dezelfde argumenten, zonder ze concreet te maken. Een voorbeeld daarvan: volgens jou leveren de richtlijnen een enorme overhead op, zonder de kwaliteit van de site te verhogen. Dit herken ik echt niet.

    Wat het voorbeeld van het kookboek betreft ben ik het volledig met je oneens. Ik ben namelijk zelf een slechte kok :-) Als ik iets kook naar eigen inzichten wordt het over het algemeen niet geweldig. Als ik er een goed kookboek bij pak en het recept netjes volg, wordt het resultaat stukken beter. Als we dat vergelijken met front-enden: een vakman of -vrouw weet dat inhoud en opmaak gescheiden moeten worden, de inhoud semantisch correct moet zijn etc etc. Veel van de richtlijnen zijn voor vakmensen vanzelfsprekend. Helaas zijn veel front-enders nog niet zo ver. Als je deze mensen dwingt om volgens de richtlijnen te werken, helpt ze dit om kritisch naar de opbouw van hun code te kijken en wordt het resultaat beter.

    Wordt de hele site daarmee perfect? Uiteraard niet, niet alle aspecten van een site worden door de richtlijnen bestreken (de richtlijnen gaan vooral over toegankelijkheid). Ik heb in de praktijk nog nooit iemand ontmoet die dat wel dacht.

    Tenslotte: je noemde de gezondheidszorg. Vergelijkbaar is dat alle artsen tegenwoordig werken volgens strenge behandelprotocollen. Is dat leuk voor ze? Niet altijd, het gaat ten koste van hun vrijheid en zelfstandigheid. Maar het redt wel levens.

  14. 4 oktober 2010 21:01

    Het blijkt uit je antwoorden dat het me niet goed lukt om mijn punt duidelijk te maken. Je antwoorden zijn geschreven vanuit een heel ander paradigma. De stelling dat (web)richtlijnen overrated zijn, gaat natuurlijk alleen op als je het betrekt op een team van vakmensen. In Raph zijn woorden: Vakmensen zijn mensen die "weten dat hetgeen ze doen al goed is, maar er ook van overtuigd zijn dat het altijd beter kan. En die daar constant naar op zoek zijn. Dát zijn de mensen die in staat zijn bakens te verzetten. Vakmensen, dus."

    Voor zo'n team is het voldoen aan de webrichtlijnen overhead. Het voldoen aan de webrichtlijn is dan niet per definitie kwaliteitsverhogend, het team zal zonder een enkele richtlijn voor dat specifieke project de beste kwaliteit leveren - afhankelijk van tijd en budget. Dat jij dat niet herkent, zegt niets over de juistheid daarvan.

    In grote projecten (overheidsprojecten en voor grote bedrijven) waar de budgetten en doorlooptijden groot zijn, is deze overhead minder merkbaar dan bij projecten in het MKB. Dat maakt het niet minder slecht, maar wel minder herkenbaar. Neem een klein project, en de overhead van het voldoen aan de webrichtlijnen (controle, bureaucratie, etc.) heeft ineens veel meer invloed op het eindresultaat. De beperkte tijd van de vakman die besteed kon worden aan bijvoorbeeld gebruiksvriendelijkheid, gaat dan ineens op aan bureaucratie en regelgeving. Niet omdat het verplicht is, maar omdat de aanname "certificering = kwaliteit" gedaan wordt. Niet gek, zo worden de webrichtlijnen dan ook vermarkt.

    Het blijkt ook uit het voorbeeld dat je aanhaalt dat je de problematiek niet vanuit de ogen van vakmensen bekijkt. Je geeft aan dat je zelf een slechte kok bent (het zal vast wel meevallen ;)), maar met een kookboek het een stuk beter doet. Dat is best aardig, maar het maakt je nog geen vakman (lees: kok). De webrichtlijnen maken van een beginnend front-end developer ook geen vakman. Beter leren worden, zou ik niet doen door de webrichtlijnen klakkeloos toe te passen, maar om me in de (uiteenlopende) materie te verdiepen. Daar zijn de webrichtlijnen bovendien veel te beperkt voor. Voor deze groep mensen zijn de webrichtlijnen niet overrated, maar één van de manieren om een gedeelte van hun vak beter te leren kennen. Als de webrichtlijnen goed worden geïmplementeerd door deze groep mensen, zal dat waarschijnlijk wel voor kwaliteitsverhoging zorgen. En voor nog meer overhead dan het inzetten van een team van vakmensen, maar dat terzijde.

    Dat je nog niemand tegengekomen bent die kwaliteit niet gelijk gesteld heeft aan certificering vind ik ook niet vreemd. Het is niet alsof men er bewust mee bezig bent. Vandaar ook het artikel. In Nederland krijgt bijna elk product tegenwoordig een stempel of keurmerk toegewezen. Onbewust wordt bij mensen kwaliteit gelijk gesteld aan een keurmerk, groen vinkje of een ander logo. Zo ook bij varkensvlees: zonder stempel lopen ze op 0.7m2 per varken, met stempel op 1.0m2. De perceptie van kwaliteit wordt verhoogd, maar is het werkelijk goed?

    Overigens zijn de draaiboeken waar artsen zich aan zouden moeten houden (helaas gebeurt dat ook niet altijd) niet te vergelijken met een kwaliteitsmodel zoals de webrichtlijnen of het HKZ-certificaat in de zorg. Artsen hebben die draaiboeken niet in het leven geroepen om een certificaat te behalen, maar om de kwetsbare patiënt te beschermen. Dat zijn vaak praktische maatregelen waar geen bureaucratie bij komt kijken. De problematiek die jij waarschijnlijk bedoelt voor artsen rondom behandelplannen gaat waarschijnlijk over diagnose behandel combinaties (DBC's), die ook reductionistisch van aard zijn. Interessant is overigens dat ook hier de vakman (arts) aan de bel getrokken heeft, maar dat de manager (overheid en zorgmanager) doorzet.

    Ik begrijp dat de problematiek niet direct herkenbaar is. Het was ook niet mijn bedoeling om door de massa erkende problematiek uit te schrijven, maar om iets wat ik signaleer aan het licht te brengen.

  15. 4 oktober 2010 22:53

    Peter, nog één reactie dan, maar daarna houd ik er echt mee op ;-) Het is niet zo dat ik je niet begrijp. Ik begrijp je prima, ik ben het alleen niet met je eens.

    Ik bekijk de situatie inderdaad niet slechts vanuit het oogpunt van 'vakmensen' (uiteraard zie ik mezelf zo wel graag, en mijn collega's zijn het zéker :-)). Bekijk de code van de gemiddelde (overheids)site en je ziet dat het resultaat vaak nogal te wensen overlaat. In een ideale situatie is iedereen vakmens en totaal op de hoogte van alle ins en outs van het vak. Webrichtlijnen zouden dan inderdaad overbodig zijn. Maar in de praktijk kunnen de meesten wel een kookboek gebruiken.

    Wat de artsen betreft: ik bedoelde wel degelijk behandelprotocollen en niet DBC's. Deze protocollen zijn inderdaad in het leven geroepen om de patient zo goed mogelijk te behandelen, volgens op wetenschappelijke inzichten gebaseerde richtlijnen, ipv de persoonlijke ideeen van (zelfverklaarde) vakmensen.

    Natuurlijk zijn richtlijnen en certificaten niet altijd goed. Ik houd zelf ook helemaal niet van beperkende regeltjes. Maar in dit geval denk ik dat het veel meer goed dan kwaad doet. En daar houd ik bij.

  16. 5 oktober 2010 14:18

    @Maaike de Laat: Dank voor je reacties. Ik kan het prima begrijpen. En ben het nog eens met je ook ;-)

    =========

    @Peter Slagter: Je betoog draait om de term vakman. Maar het is me ondanks alle volzinnen, metaforen en andere vergelijkingen nog steeds niet duidelijk wat een vakman nou precies is.

    Op mij komt de uitleg tot dusverre over als iemand die zegt "Trust me, I know what I'm doing". En of het nou met webrichtlijnen te maken heeft of niet, 'vakmensen' die iets dergelijks zeggen of uitstralen geven me een heel ongemakkelijk gevoel. Moet ik zo iemand nou wel of niet het voordeel van de twijfel gunnen?

    In geval van een website is voor mij een duikje in de mark-up vaak heel verhelderend. Als ik dan in een splinternieuwe website bijvoorbeeld dubbele id's vind, nesting fouten, uppercase elementen in combinatie met een XHTML doctype, niet ge-escape-de ampersands in URL's en dergelijke, dan zegt dat voor mij genoeg. En dat soort dingen tref ik heel vaak aan. Een zelfbenoemde vakman krijgt van mij het in zo'n geval echt niet het voordeel van de twijfel. Want dat soort zaken hoort tot de absolute basis die een leerling-frontender al dient te beheersen. Van een vakman wordt nog veel meer gevraagd.

    Dus blijft voor mij de vraag: wat is een vakman nou precies? Pas als die vraag afdoende beantwoord is, kunnen we verder met de vraag in welke opzichten webrichtlijnen het vakmanschap in de weg staan.

Plaats een reactie

Italic en bold

*Dit is italic*, en _dit ook_.
**Dit is bold**, en __dit ook__.

Links

Dit is een link naar [Procurios](http://www.procurios.nl).

Lijsten

Een lijst met bullets kan worden gemaakt met:
- Min-tekens,
+ Plus-tekens,
* Of een asterisk.

Een genummerde lijst kan worden gemaakt met:
1. Lijst-item nummer 1.
2. Lijst-item nummer 2.

Quote

Onderstaande tekst vormt een quote:
> Dit is de eerste regel.
> Dit is de tweede regel.

Code

Er kan een blok met code worden geplaatst. Door voor de tekst vier spaties te plaatsen, ontstaat een code-block.

pesla-3-unbranded.jpg

Peter Slagter

Bedenkt graag oplossingen voor complexe use cases. Als het even kan in de context van een nieuw initiatief.

Voordat je verder gaat ...

Met onze nieuwsbrief houden we je maandelijks op de hoogte van de mogelijkheden van het Procurios Platform en de ontwikkelingen in de markt.

Schrijf je in op de nieuwsbrief

Lees ook

  1. 15 september 2010Kennis delen is macht6 reacties
  2. 06 september 2010Social Media Monitoring in de praktijk6 reacties
  3. 03 maart 2011Nepal en de aantasting van mijn wereldbeeld12 reacties
  4. 27 januari 2015Hoe veilig is jouw website?0 reacties
  5. 03 april 2014Gebruik Google+ bij je marketing0 reacties