Kennis delen is macht

Profielfoto van Bert Slagter

Bert Slagter 15 september 2010 7 minuten lezen

In zijn blog "einde aan transparantie" schrijft Roland Hameeteman dat volledige transparantie schadelijk is voor bedrijven en daarom onwenselijk. Kennis is een wezenlijke asset, zoals grondstoffen dat ook zijn. Als we kennis weggeven, kunnen we geen kenniseconomie opbouwen.

Ik ben het hiermee zeer oneens. Kennis beschermen is een 20e eeuwse strategie zonder happy end.

Kenniswerk in de 21 eeuw

Het beschermen van kennis is een logische conclusie vanuit een 20e eeuws paradigma. Maar de wereld is sinds het begin van de 21e eeuw fundamenteel aan het veranderen.

Het soort kenniswerk dat jaren de motor van de economie was, verdwijnt. Logisch, analytisch, theoretisch, lineair kenniswerk wordt geautomatiseerd of uitbesteed aan goedkopere landen. Programmeurs, ingenieurs en fiscalisten in India doen het werk voor een fractie van de kosten van een lokale kenniswerker.

Het kenniswerk van de 21e eeuw is van een ander soort. Het is conceptueel, creatief, intuitief en holistisch. Er is creativiteit en empathie voor nodig. En de kunst van betekenis geven, verhalen vertellen en het grotere geheel overzien. Dat zijn vaardigheden die niet te kopieren, automatiseren of uit te besteden zijn. Daniel Pink beschrijft dit heel duidelijk in zijn boeiende boek “Een compleet nieuw brein”. Een voorproefje daarvan is te lezen in dit artikel in Wired.

Een interessant gevolg is overigens dat intellectuele intelligentie sterk overgewaardeerd is boven (bijvoorbeeld) sociale, emotionele of muzikale intelligentie. En dat ons onderwijssysteem niet past bij het werk van de toekomst. Ken Robinson heeft daar een mooi boek over geschreven, zie deze blog van Jos.

Kennis in de 21e eeuw

In de 21e eeuw wordt kennis vrij beschikbaar en gratis. Internet maakt nieuwe manieren van communiceren en samenwerken mogelijk. Netwerken van experts vormen zich, delen kennis en werken samen. Ook in hun vrije tijd, uit liefde voor hun vak. Deze zwermen van mensen worden niet centraal aangestuurd (en dat is soms veel effectiever). Er is geen hiërarchie en er zijn geen managers die de communicatie willen beheersen en de kennis willen beschermen. Reputatie en sociaal kapitaal zijn belangrijker dan status en geld. En dat verdien je door je kennis en kunde te delen.

Het boek Easycratie van Martijn Aslander en Erwin Witteveen beschrijft deze ontwikkelingen veel uitgebreider. Het boek is goed onderbouwd en prettig leesbaar. Zeker de moeite waard als je dit interessant vindt. De titel van dit stuk komt uit het boek. Een terechte constatering. Vroeger was het “kennis is macht”, nu is het “kennis delen is macht”

We zien nu slechts het begin hiervan. Google beantwoordt alle vragen waarvoor mensen vroeger naar de bibliotheek gingen. Experts zetten forums en kennisbanken op voor hun vakgebied. De Koninklijke Bibliotheek digitaliseert alle kranten van 1618 tot 1995. Google digitaliseert alle boeken. Stukje bij beetje wordt kennis gedemocratiseerd.

Kennis beschermen is ouderwets

Bij 20e eeuws kenniswerk is het bezit van kennis een strategisch voordeel. Elke kenniswerker kan volgens vaste procedures de kennis systematisch toepassen. Het toepassen van de kennis is kopieerbaar. Dus moet je de kennis beschermen.

Het 21e eeuwse kenniswerk is juist gebaat bij het delen van kennis. Als je kennis deelt, krijg je feedback en daardoor meer kennis. Anderen delen hun kennis op hun beurt weer met jou. En jij kan je richten op het creatief toepassen van die kennis. Deze manier van werken is veel effectiever en bovendien niet kopieerbaar en niet vatbaar voor automatisering of outsourcing.

Nieuwe techniek maakt het steeds makkelijker om kennis te delen en steeds meer kenniswerkers maken daar slim gebruik van. Er ontstaan nieuwe organisaties met minimale bureaucratie en management die gebaseerd zijn op deze manier van werken. En die zijn veel succesvoller, innovatiever, flexibeler en slagvaardiger dan de oude, gesloten, hiërarchische dinosauriërs met hun protectionisme.

Tel het succes van deze nieuwe organisaties op bij de missie van Google om kennis te democratiseren, en er is maar één conclusie mogelijk. Het vrij beschikbaar worden van kennis is onstopbaar.

Als een organisatie afhankelijk is van het hebben van kennis die anderen niet hebben, dan is ze ten dode opgeschreven. Ze kan ertegen vechten en haar ondergang daarmee misschien een paar jaar uitstellen. Uiteindelijk wordt ze ingehaald door slimme organisaties.

Een 21e eeuws bestaansrecht

In sommige sectoren gebeurt dit al. Denk aan BinckBank die beurskennis democratiseerde en de grote banken behoorlijk aan het schrikken bracht. Of Nu.nl die nieuws gratis maakte en de oude media behoorlijk opschudde. Veel kranten zoeken, na jaren mopperen, nu hun waarde in duiding, verdieping, opinie en achtergrond.

Organisaties moeten zoeken naar een 21e eeuws bestaansrecht, met als uitgangspunt dat kennis vrij beschikbaar en gratis is. Hoe kan ze de klant echt van dienst zijn? Wat voor echte waarde kan ze creëren?

Er zijn verschillende goede manieren om dat te doen. Ik noem er een paar.

  1. Word expert in het op een bepaalde manier toepassen van kennis. Bijvoorbeeld in een bepaalde branche of regio. Of met een hoog of laag serviceniveau. Of door maatwerk te leveren en heel nauw aan te sluiten bij specifieke wensen. Denk aan een reisbureau dat gespecialiseerd is in huwelijksreizen.

  2. Creëer een bepaalde beleving rond het product. Geef klanten het gevoel dat ze onderdeel zijn van iets groters, dat ze iets bijzonders in handen hebben of dat ze iets hebben met een verhaal. Denk aan Nespresso, The Body Shop of adviesbureau &Samhoud.

  3. Verzin een totaal nieuw business model. Elimineer tussenschakels, zoals tussenhandel, uitgevers of muzieklabels. Laat de klant meehelpen, zoals makelaarsland.nl die mensen zelf de bezichtigingen laat doen. Geef producten gratis weg zoals Metro/Spits die in korte tijd een enorm aantal lezers kregen. Dat was ze niet gelukt als de krant 1 cent had gekost.

  4. Word kampioen in het maken van nieuwe kennis. Daardoor kun je sneller innoveren dan de rest, en op veel meer gebieden. De kennis zelf kun je niet geheim houden, maar je hebt wel een voorsprong in tijd. En je hebt als eerste de kans om een industry standard te worden. Denk bijvoorbeeld aan 3M met de PostIt en Gore met Gore-Tex.

Bij deze manieren gaat het om het toepassen van kennis, waar menselijke vaardigheden als creativiteit, empathie en intuitie voor nodig zijn. Dat zit in vaardigheden of vakmanschap van mensen en in de cultuur. En dat is niet te kopieren.

Trucjes werken niet

Transparantie op zichzelf is geen oplossing. Het is het gevolg van een 21e eeuwse manier van werken en organiseren, niet de oorzaak. Als oude, gesloten organisaties transparantie van bovenaf introduceren, gebeurt er niets. Sterker nog, het zorgt alleen maar voor meer problemen.

Kijk naar de code Tabaksblat. Die heeft voor meer transparantie gezorgd, maar ook voor hogere salarissen en bonussen van de top. Want als Jantje zoveel krijgt, wil Pietje dat ook. En kijk naar de roep om minder achterkamertjespolitiek. Gevolg is mediageil voorgrondpopulisme in plaats van het gewenste open debat tussen vakkundige en betrokken politici.

Trucjes werken niet. Dit geldt ook voor bijvoorbeeld duurzaamheid en het nieuwe werken. In Angelsaksisch ingerichte organisaties is elke keuze een economische keuze. Moraliteit is schijn, want gedicteerd door winstgevendheid. Aandacht voor het milieu ontstaat pas als er een financiële prikkel is, zoals risico van imagoschade en bijbehorende koersdaling. Het nieuwe werken gaat dan om kostenbesparing of het beter "benutten" van de human resources.

Het moet fundamenteel anders. Dat betekent het elimineren van dit puur economisch waarderen. En dus elimineren van hiërarchie, bureaucratie, managementlagen, KPI's, kortetermijndenken, wantrouwen en geslotenheid. Het betekent radicaal anders. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden.

Transparantie vervangt protectionisme

Dit is niet voor iedereen een prettige boodschap. Bepaalde branches zijn volledig afhankelijk van dit oude 20e eeuwse model van protectionisme. Zoals de farmaceutische industrie en de muziekindustrie met hun patenten en copyrights. Daar zal nog grondig moeten worden geinnoveerd. Misschien doet de sector dat zelf, misschien moet er een enfant terrible opstaan.

Ik heb niet voor elke organisatie een oplossing op maat. Ik weet bijvoorbeeld niet wat de enfant terrible in de farmaceutische industrie gaat doen. Daar is goed kopieerbare kennis het gevolg van miljardeninvesteringen in R&D. Ik snap de weerstand om die kennis openbaar te maken. Maar ik ben ervan overtuigd dat er ooit een slimme zwerm opstaat die het gaat doen en de hele farmawereld het nakijken geeft.

Voorlopig zal het beschermen van kennis, het beheersen van communicatie en het controleren van werknemers nog wel even werken. Maar uiteindelijk zal dat oude, logge, hiërarchische model van regels en controle worden ingehaald door nieuwe, open, transparante organisaties met autonome en vakkundige professionals die er flink op los twitteren, bloggen en netwerken en enthousiast hun kennis delen.

Lees meer over

Andere interessante artikelen

Schrijf je in op de nieuwsbrief

Lees ook eens

30 maart 2015

Beter vindbaar in Google omdat je site mobiel-vriendelijk is

Lees meer over ""

28 januari 2015

Laat anderen jouw wachtwoord niet raden: Twee factoren waarmee je veiliger inlogt

Lees meer over ""

04 december 2014

Wat ik het afgelopen jaar als Scrum Master heb geleerd

Lees meer over ""